Đọc trong 13 phút
Thị trường ngoại hối là thị trường lớn nhất và có tính thanh khoản cao nhất so với bất kỳ loại tài sản nào khác trên thế giới, chủ yếu nhờ khối lượng giao dịch lớn từ nhiều thành phần tham gia thị trường — từ trader cá nhân đến các tập đoàn, ngân hàng thương mại và ngân hàng đầu tư, quỹ phòng hộ cùng các tổ chức khác. Theo Khảo sát ba năm một lần của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) về các ngân hàng trung ương vào tháng 4 năm 2022, doanh số giao dịch trung bình hàng ngày trên thị trường FX OTC đạt 7.5 nghìn tỷ USD, tăng 14% so với mức 6.6 nghìn tỷ USD vào tháng 4 năm 2019.
Với nhiều lợi ích đang bị đặt cược, hãy cùng xem thị trường Forex đã diễn biến ra sao trong năm 2023 giữa bối cảnh kinh tế vĩ mô bất ổn, lãi suất tăng cao và căng thẳng địa chính trị leo thang. Tiếp theo là triển vọng năm 2024.
Thị trường Forex năm 2023
Các hạn chế do đại dịch được dỡ bỏ vào đầu năm 2023, mở đường cho người lao động trở lại làm việc, các gia đình dành thời gian ngoài trời tại nhà hàng và trung tâm thương mại, cũng như đi du lịch nghỉ dưỡng. Tuy nhiên, nền kinh tế toàn cầu tiếp tục chịu ảnh hưởng nặng nề từ lạm phát, một phần do xung đột Nga-Ukraine, khiến các ngân hàng trung ương kéo dài chu kỳ tăng lãi suất lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ cho đến tận quý III, bất chấp nguy cơ suy thoái đang cận kề.
Sau đây là một số chủ đề lớn trong năm 2023 và tác động của chúng đến các đồng tiền.
Lạm phát dai dẳng
Một trong những thách thức lớn mà các chính phủ và ngân hàng trung ương trên toàn thế giới phải đối mặt là lạm phát dai dẳng, bắt đầu trong thời kỳ đại dịch và kéo dài sang năm 2023. Tuy nhiên, các ngân hàng trung ương trên toàn cầu đã can thiệp mạnh mẽ bằng cách tích cực tăng lãi suất, giúp hạ nhiệt lạm phát từ mức đỉnh năm 2022 và khiến đồng đô la Mỹ suy yếu so với các đồng tiền chủ chốt khác. Mặc dù lạm phát đã giảm liên tục trong vài tháng qua, mức này vẫn cao hơn ngưỡng mục tiêu của hầu hết ngân hàng trung ương trên thế giới.
Theo OECD, lạm phát tính theo năm tại các quốc gia OECD, được đo bằng Chỉ số giá tiêu dùng (CPI), đã giảm xuống 5.7% vào tháng 6 năm 2023, từ mức 6.5% trong tháng 5, và tiếp tục giảm khi năm 2023 dần kết thúc.
Tính đến tháng 11, lạm phát tiêu dùng toàn phần tại Mỹ và EU ở mức 3.1%, trong khi tại Anh, chỉ số này giảm từ 4.6% trong tháng 10 xuống 3.9%. Tất cả đều cho thấy việc tăng lãi suất mạnh tay khiến người tiêu dùng cắt giảm mua sắm, qua đó làm chậm lạm phát.
Các ngân hàng trung ương xoay trục chính sách tiền tệ
Sau khi tăng lãi suất mạnh tay trong năm 2022, hầu hết ngân hàng trung ương trên thế giới đã giảm tốc độ tăng và thậm chí tạm dừng trong quý cuối năm do các số liệu lạm phát thấp hơn và lo ngại suy thoái. Một số quốc gia như Trung Quốc còn đi xa hơn khi hạ lãi suất và mở rộng các biện pháp kích thích để thúc đẩy tăng trưởng, khiến chênh lệch lãi suất với hầu hết các nền kinh tế phát triển rộng thêm, ngoại trừ Nhật Bản, và tạo sức ép lên đồng nhân dân tệ. Trong khi đó, chính sách tiền tệ nới lỏng của Nhật Bản cùng chênh lệch lãi suất ngày càng lớn với các nền kinh tế phát triển khác tiếp tục tác động đến đồng yên. Đồng tiền này ghi nhận năm giảm thứ ba liên tiếp so với đô la Mỹ và bảng Anh, đồng thời là năm giảm thứ tư so với đồng tiền chung châu Âu.
Lãi suất ngắn hạn
Nguồn: OECD
Tích hợp các yếu tố ESG vào giao dịch Forex
Trong vài năm qua, các thành phần tham gia thị trường cũng xem xét khuôn khổ môi trường, xã hội và quản trị (ESG) như một trong những tiêu chí đầu tư. Mặc dù các nhà đầu tư vẫn chưa đóng góp đáng kể vào các quỹ này, tổng tài sản được quản lý (AUM) của các quỹ bền vững trên toàn cầu vào cuối nửa đầu năm 2023 đạt khoảng 3.2 nghìn tỷ USD, cao hơn gấp đôi so với nửa đầu năm 2018.
Hiện nay, các yếu tố ESG có ảnh hưởng đến dự trữ FX của ngân hàng trung ương, chẳng hạn như Ngân hàng Quốc gia Séc (CNB). Theo ING, CNB phân bổ 3.7% dự trữ ngoại hối vào lĩnh vực ESG, trong khi Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đầu tư khoảng 3.5% danh mục của mình vào các quỹ xanh. Các tiêu chí khác đang được xem xét gồm việc các đối tác FX và ngân hàng tích hợp các chỉ số ESG để đưa ra ưu đãi FX, trong đó có mức phí thấp hơn cho khách hàng có xếp hạng ESG tốt. Tương tự, các thành phần tham gia thị trường có thể lựa chọn giao dịch với ngân hàng dựa trên xếp hạng ESG của ngân hàng đó.
Hiện vẫn chưa rõ yếu tố ESG sẽ đóng vai trò như thế nào đối với diễn biến của đồng tiền này so với đồng tiền khác. Dựa trên xu hướng hiện tại, những bên hưởng lợi chính là các ngân hàng, tập đoàn, tổ chức tài chính và các bên khác tuân theo khuôn khổ ESG.
Nguồn: Phân tích của Viện Đầu tư Bền vững Morgan Stanley dựa trên dữ liệu của Morningstar
Sự thống trị của đồng đô la suy yếu giữa những biến chuyển địa chính trị
Trong nhiều thập kỷ, đô la Mỹ là đồng tiền thống trị trong thương mại và các giao dịch quốc tế, nhưng đến năm 2023, đồng tiền này lần đầu tiên chứng kiến quá trình phi đô la hóa đáng kể. Dù vẫn giữ vị thế thống trị trong các giao dịch, mức độ sử dụng đô la trong thương mại và giao dịch tài chính toàn cầu đã phần nào giảm xuống. Có nhiều yếu tố dẫn đến xu hướng này, nhìn chung có thể chia thành lý do kinh tế và chính trị.
Về lý do kinh tế, các nhà phân tích cho rằng tỷ trọng GDP của Mỹ so với nền kinh tế thế giới đã thu hẹp kể từ Thế chiến II và vào khoảng 25% trong năm 2022, trong khi tỷ trọng giao dịch bằng đô la Mỹ lên tới 88.5% tính đến quý II năm 2023. Ngoài ra, đô la chiếm 59.5% dự trữ ngoại hối chính thức, đồng thời có khối lượng đáng kể trong việc lập hóa đơn thương mại, thanh toán SWIFT, các khoản vay xuyên biên giới và chứng khoán nợ quốc tế, theo BIS. Các nhà phân tích cho rằng hệ thống tài chính quốc tế hiện nay lấy đô la làm trung tâm đang thiên về phía Mỹ, nhưng không bền vững trong dài hạn.
Các lý do chính trị bao gồm việc sử dụng đô la như một công cụ để thúc đẩy chính sách đối ngoại của Mỹ hoặc trừng phạt những quốc gia không theo đuổi lợi ích của Mỹ, khiến một số nước thận trọng trước việc phụ thuộc quá nhiều vào đồng bạc xanh. Năm 2023, chúng ta chứng kiến hoạt động thương mại song phương đáng kể bằng nhân dân tệ Trung Quốc, rúp Nga và các đồng tiền Trung Đông như riyal Saudi và dinar UAE. Ngoài thương mại song phương, đô la cũng mất đi một phần ảnh hưởng trên thị trường năng lượng, nơi nhiều giao dịch bán hàng được thực hiện bằng các đồng tiền khác.
Đô la Mỹ - Dự trữ và giao dịch quốc tế năm 2023
Nguồn: internationalbanker.com
Tóm lại, đồng tiền Mỹ, được thể hiện qua chỉ số đô la (DXY), đã giảm trong năm ngoái sau khi đạt đỉnh cao nhất trong hai thập kỷ vào tháng 9 năm 2022. Dù đồng bạc xanh không sụt giảm mạnh, nó vẫn giảm hơn 2.0% so với các đồng tiền đối thủ trong chỉ số theo trọng số thương mại và đã giảm hơn 12% so với mức đỉnh tháng 9 năm 2022.
Diễn biến của sáu đồng tiền trong chỉ số đô la Mỹ năm 2023
Triển vọng thị trường Forex năm 2024
Trong những ngày đầu năm 2024, hầu hết các cặp Forex dao động trong biên độ hẹp; triển vọng thị trường của chúng tôi nhấn mạnh các yếu tố then chốt sau đây sẽ chi phối diễn biến của từng đồng tiền trong năm 2024.
Tăng trưởng, lạm phát và tốc độ các ngân hàng trung ương hạ lãi suất
Hầu hết các ngân hàng trung ương đã tăng lãi suất mạnh tay trong vài năm qua được dự đoán sẽ xoay trục sang hạ lãi suất trong năm nay khi tăng trưởng chậm lại và lo ngại suy thoái gia tăng. Diễn biến của từng đồng tiền sẽ phụ thuộc vào tốc độ tăng trưởng kinh tế, yếu tố có thể khiến lạm phát biến động theo hướng này hoặc hướng khác; ngân hàng trung ương nào sẽ duy trì lãi suất cao lâu hơn và ngân hàng nào sẽ nhượng bộ trước.
Trong số các nền kinh tế lớn, các nhà phân tích dự đoán Liên minh châu Âu sẽ rơi vào suy thoái vào đầu năm nay, trong khi tăng trưởng tại Anh được dự báo tiếp tục yếu, đồng nghĩa lãi suất có thể bắt đầu giảm từ quý I năm 2024. Mặt khác, kinh tế Mỹ tăng trưởng với tốc độ thường niên 4.9% trong quý III, chủ yếu nhờ thị trường lao động vững chắc và chi tiêu tiêu dùng mạnh mẽ. Mặc dù trader dự đoán Fed sẽ giảm lãi suất vào tháng 3, khả năng các nhà hoạch định chính sách giữ lãi suất ở mức hiện tại cho đến tháng 5 có vẻ cao hơn.
Một cuộc thăm dò các nhà kinh tế của Reuters dự báo GDP Mỹ sẽ tăng trưởng 1.2% trong năm 2024, dù họ còn bất đồng về việc liệu các đợt tăng lãi suất mạnh tay của Cục Dự trữ Liên bang trong năm 2022 và 2023 có dẫn đến suy giảm kinh tế, khiến lãi suất bị cắt giảm và đồng đô la Mỹ suy yếu hay không. Tuy nhiên, Morgan Stanley không dự báo suy thoái. Thay vào đó, ngân hàng đầu tư này dự đoán Cục Dự trữ Liên bang sẽ duy trì lãi suất cao đến năm sau.
Trong khi đó, Deloitte dự đoán Ngân hàng Canada sẽ đi theo Fed và mạnh tay cắt giảm lãi suất trong năm nay. Tuy nhiên, việc cắt giảm lãi suất có thể diễn ra nhanh hơn dự kiến sau khi nền kinh tế Canada thu hẹp 1.1% trong quý III năm 2023, lần đầu tiên kể từ mức giảm 0.1% hàng năm trong quý IV năm 2022, trong khi lạm phát duy trì ở mức 3.1% và tỷ lệ thất nghiệp ở mức 5.8% trong tháng 11, cả hai đều không đổi so với tháng trước.
Lạm phát tiêu dùng
Nguồn: Refinitiv, FT
Triển vọng địa chiến lược
Triển vọng này dựa trên các sự kiện địa chính trị và những đánh đổi trong chính sách, dẫn đến biến động tiền tệ. Theo Ernst & Young, các sự kiện hiện nay ở châu Âu và Trung Đông đã làm gia tăng đáng kể nguy cơ xung đột leo thang trong năm nay. Ngoài ra, số quốc gia tổ chức bầu cử vào năm 2024 cao nhất trong những năm gần đây, làm tăng nguy cơ xảy ra những bất ngờ về địa chính trị. Các sự kiện địa chiến lược khác bao gồm cuộc chạy đua giữa các quốc gia nhằm đổi mới và quản lý AI, một trong những động lực chủ chốt trong mối quan hệ Mỹ-Trung; thích ứng với thế giới đa cực, trong đó các quốc gia như Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia, Nam Phi và Brazil đang gia tăng ảnh hưởng trong chương trình nghị sự quốc tế.
Theo JP Morgan, triển vọng đồng euro phục hồi trong năm 2024 khá yếu, do khu vực này đang bên bờ suy thoái khi lãi suất vẫn ở vùng hạn chế sau khi ECB nâng lãi suất tái cấp vốn chuẩn lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ là 4.5%.
Ngân hàng đầu tư này có triển vọng tương tự đối với đồng bảng Anh trong năm 2024. Họ dự đoán nền kinh tế Anh sẽ chứng kiến tình trạng lạm phát dai dẳng, trong khi tăng trưởng suy yếu. Họ muốn xem lập trường chính sách tiền tệ của Ngân hàng Anh sẽ tác động đến lạm phát, tăng trưởng và thị trường lao động ở mức độ nào trước khi các nhà hoạch định chính sách chuyển sang cắt giảm lãi suất.
Về đồng yên Nhật, JP Morgan cho rằng các vấn đề cơ cấu sẽ gây sức ép lên đồng tiền châu Á này trong năm nay. Tuy nhiên, ngân hàng dự đoán các yếu tố ngắn hạn như thay đổi tương quan về lãi suất chính sách sẽ thúc đẩy đồng tiền này tăng giá trong nửa cuối năm, dù họ cho rằng mức tăng của đồng yên sẽ hạn chế do xu hướng giảm dài hạn tiềm ẩn.
Dự báo của JP Morgan về các cặp tiền tệ chính trong năm 2024
Dự báo forex năm 2024 của các ngân hàng/nhà phân tích tiền tệ khác
AUD/USD- Triển vọng tăng giá với mục tiêu dự kiến 0.76-0.78 trong nửa đầu năm 2024, so với mức 0.6810 vào cuối năm 2023.
USD/CAD- Dự báo tăng giá lên 1.31 vào giữa năm 2024, với dư địa tăng tiếp lên 1.42 vào tháng 11 năm 2024.
GBP/USD- Triển vọng giảm giá với mục tiêu 1.11 vào giữa năm 2024, so với mức 1.2723 vào cuối năm 2023.